Producten, indicatoren en speerpunten | Maatschappelijke ondersteuning en ouder worden

Product 4.3 Maatschappelijke ondersteuning en ouder worden

In Zaanstad moet iedereen kunnen meedoen. Voor veel inwoners gaat dat vanzelf, anderen hebben ondersteuning nodig van hun omgeving of extra hulp. Vanaf 2027 zetten we daarom de lokale teams in die ondersteuning bieden aan onder meer kwetsbare ouderen, mensen met mentale problemen, gezinnen in de knel, mantelzorgers en dak- en thuislozen. We combineren laagdrempelige voorzieningen, zoals inloopplekken, met maatwerk zoals dagbesteding, woningaanpassingen en vervoer.
We versterken de samenhang tussen wonen, welzijn en zorg om zwaardere zorg te voorkomen (preventie). Daarbij werken we domeinoverstijgend en sluiten we aan bij regionale afspraken in Zaanstreek-Waterland. We realiseren voldoende passende woonvormen voor aandachtsgroepen met een zorgvraag en werken als lerend netwerk dat de voortgang monitort. Onze inzet op zorg- en welzijn, zoals verplicht in de nieuwe wet versterking regie volkshuisvesting, leggen we vast in samenhang met het nieuwe Zaanse volkshuisvestingsprogramma.
Landelijke ontwikkelingen spelen hierbij een belangrijke rol, zoals het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord en wijzigingen in de Wet Regie Volkshuisvesting. De focus ligt op vroegsignalering, ondersteuning in de wijk en het voorkomen van zwaardere zorg. Gemeenten moeten daarvoor basisvoorzieningen organiseren, zoals stevige lokale teams, inloopvoorzieningen, woonruimte voor ‘aandachtsgroepen’ en het inrichten van efficiënte samenwerking tussen zorgaanbieders en lokale teams (welzijn en medisch domein). De beschikbare middelen zijn echter beperkt, waardoor scherpe keuzes nodig zijn. Basis voor die keuzes ligt onder andere in de regionale werkagenda IZA/AZWA.
Vergrijzing, personeelstekorten en financiële druk vragen om andere oplossingen. We zetten sterker in op collectieve voorzieningen en ondersteunen vrijwilligers en mantelzorgers.
Gelet op de groeiende groep dak- en thuislozen met een complexer zorgvraag, blijft de inzet op maatschappelijke opvang en beschermd wonen essentieel. In 2027 blijven we inzetten op het bieden van ondersteuning aan (zeer) kwetsbare burgers die behoefte hebben aan maatschappelijke opvang of beschermd wonen, zodat gezorgd wordt voor passende voorzieningen voor inwoners die niet zelfstandig kunnen wonen en/of dakloos zijn. Hiertoe wordt in 2027 het inkooptraject afgerond zodat per 2028 gestart kan worden met de nieuwe opdracht. Tegelijk werken we aan ‘Wonen Eerst’ en een betere uitstroomregeling. Er worden stappen gezet om te oefenen met een centrale toegang voor MO/BW, in samenhang met de nieuwe opdracht “Werken in de Wijk”. Extra aandacht is nodig voor groepen die buiten de Wmo vallen, zoals jongeren uit de jeugdzorg. Dit vraagt om een integrale aanpak met verbinding naar wonen, zorg, veiligheid, werk en inkomen.

Indicatoren

Tabel 2.4.3 indicatoren

Naam	Realisatie 2022	Realisatie 2023	Realisatie 2024	Realisatie 2025	Streefwaarde Begroting 2027	Streef- waarde 2030	Bron
Clienttevredenheid Sociale wijkteams					7,0	7,5
Percentage dat overlast ervaart van dakloze, verslaafde of verwarde mensen	17%	17%	18%	18%	18%	17%	Zaanpeiling
Aantal unieke dak -en thuislozen				696	696	696	Leger des Heils Suite Mens centraal Mor-meldingen BRP-briefadressen

Uitleg indicatoren

Clienttevredenheid Sociale wijkteams.
Aan de hand van een basisvragenlijst wordt jaarlijks de tevredenheid gemeten. Hier wordt een cijfer aan gehangen waarbij de tevredenheid t.a.v. onder andere bejegening, gerealiseerde ondersteuning, wachttijd gemeten wordt. De achterliggende kerncijfers kunnen richting geven aan bijsturing in het beleid.

Percentage dat overlast ervaart van dakloze, verslaafde of verwarde mensen
Het percentage inwoners dat overlast ervaart van dakloze, verslaafde of verwarde mensen wordt al enkele jaren via de Zaanpeiling gemeten. Hierdoor is over de jaren heen een tijdsreeks opgebouwd en wordt voorgesteld om dit de komende jaren ook te blijven doen. Subjectieve beleving is erg lastig positief te beïnvloeden. Gelet op de realisaties in de voorgaande jaren wordt geadviseerd om voor de begroting 2027 een streefwaarde te hanteren van 18%.

Aantal unieke dak -en thuislozen
Met deze indicator wordt de ontwikkeling van dak- en thuisloosheid in de gemeente gevolgd. Het betreft het aantal unieke personen dat buiten slaapt, verblijft in niet-conventionele verblijfsruimten of in beeld is bij de maatschappelijke opvang, de inloopvoorziening en andere ketenpartners. Ook personen met een briefadres en/of een uitkering vanwege dak- en thuisloosheid worden meegenomen. De cijfers zijn afkomstig uit registraties van samenwerkingspartners en geven daarmee inzicht in de ontwikkeling van dak- en thuisloosheid. De indicator biedt echter geen volledig beeld van de totale omvang van de doelgroep, omdat niet alle dak- en thuisloze personen bekend zijn bij de betrokken organisaties. Vanaf 2026 wordt gebruik gemaakt van een andere meetmethode. Hierdoor zijn eerdere en toekomstige cijfers niet altijd één op één vergelijkbaar en worden streefwaarden waar nodig aangepast. Als uitgangspunt geldt dat het aantal dak- en thuisloze inwoners niet verder mag toenemen en bij voorkeur afneemt. Voor de huidige nulmeting is gebruikgemaakt van de uitkomsten van de ETHOS-telling. Daarbij zijn personen die verblijven in een instelling (asielzoekerscentrum, beschermd wonen, jeugdzorgvoorziening, GGZ-instelling, gevangenis, instelling voor verslavingszorg, forensische psychiatrische instelling) buiten beschouwing gelaten, zodat de indicator aansluit bij de doelgroep die buiten de instellingen verblijven of in beeld is bij ketenpartners.

Speerpunten 2027

Stevige lokale teams
Zaanstad realiseert per 1 januari 2027 één integrale organisatie voor inwoners van alle leeftijden. Door ondersteuning samenhangend en rondom het hele huishouden te organiseren, wordt ingezet op meer continuïteit, effectiviteit en doelmatigheid in de uitvoering van wettelijke taken. Dit draagt bij aan betere ondersteuning voor inwoners en aan het beheersbaar houden van de zorgkosten op de lange termijn. 2027 is een overgangsjaar waarin:

de nieuwe organisatie zich moet ontwikkelen.
In samenspraak met de organisatie wordt in het licht van de beoogde krimp van het budget in 2028 onderzocht hoe de werkzaamheden passend worden gemaakt binnen het beschikbare budget.
nieuwe werkafspraken worden gemaakt over taken van deze brede lokale teams.

Inkopen Wmo-voorzieningen
In 2027 bereiden we nieuwe contracten voor op een aantal voorzieningen binnen de Wmo:

Voor de Wmo-maatwerkvoorzieningen wordt toegewerkt naar een nieuwe inkoop per 1 januari 2028, met aandacht voor kwaliteit, rechtmatigheid en beheersbaar aantal aanbieders. De verordening Wmo wordt hier ook op aangepast.
Het contract voor woningaanpassingen loopt medio 2027 af; in 2026 is de voorbereiding op het nieuwe contract gestart, zodat continuïteit van ondersteuning voor inwoners geborgd blijft.
Daarnaast loopt het contract voor het Aanvullend openbaar vervoer (dat gecombineerd gecontracteerd is met leerlingenvervoer en CVV) medio 2028 af. In 2026 wordt gestart met het formuleren van de uitgangspunten en kaders voor deze aanbesteding, zodat tijdig een zorgvuldig inkooptraject kan worden doorlopen. Dat zal in 2027 plaatsvinden.

Hiermee wordt ingezet op toekomstbestendige, doelmatige en cliëntgerichte ondersteuning binnen de Wmo.

Implementatie landelijk beleid Inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage Wmo
Het voornemen van het kabinet is om met ingang van 2028 landelijk een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage voor de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) in te voeren. Hiermee wordt het huidige abonnementstarief vervangen door een meer gerichte systematiek, waarbij inwoners met een hoger inkomen en vermogen een grotere eigen bijdrage betalen voor ontvangen ondersteuning. Het Rijk gaat ervan uit dat hierdoor de inkomsten uit eigen bijdrage voor gemeenten toenemen én dat inwoners met hogere inkomens minder vaak een beroep gaan doen op Wmo. Hierdoor wordt het budget voor Zaanstad met ongeveer € 2 miljoen vanaf 2028 gekort. In de begroting wordt rekening gehouden met deze wijziging. De daadwerkelijke financiële en beleidsmatige impact is nog onzeker.

Actualiseren mantelzorgprogramma
We verkennen de mogelijkheden voor het actualiseren van het mantelzorgprogramma mede op basis van AZWA werkagenda. Het heroverwegen van de huidige vorm van mantelzorgwaardering nemen we daarin mee.

Aanbesteding Maatschappelijke Opvang & Beschermd Wonen (MO/BW)
In 2027 blijven we inzetten op het bieden van ondersteuning aan (zeer) kwetsbare burgers die behoefte hebben aan maatschappelijke opvang of beschermd wonen, zodat gezorgd wordt voor passende voorzieningen voor inwoners die niet zelfstandig kunnen wonen en/of dakloos zijn. Hiertoe wordt in 2027 het inkooptraject afgerond zodat per 2028 gestart kan worden met de nieuwe opdracht. Verder worden er ook stappen gezet om te oefenen met een centrale toegang voor MO/BW, in samenhang met de nieuwe opdracht “Werken in de Wijk”.

Vernieuwing maatschappelijke opvang en verkenning structurele oplossing Winterkouderegeling
In 2027 wordt de locatie Bosschjesstraat voor kortdurende opvang opgeleverd. Na de verbouwing kunnen daar 28 personen worden opgevangen en zal er ook overdag begeleiding worden ingezet. Door het wegvallen van opvangmogelijkheden in Amsterdam en het verdwijnen van de tijdelijke locaties Goudastraat en Wandelweg en de toename van dak- en thuislozen, ontstaat er een behoefte aan een structurele oplossing voor de Winterkouderegeling. Dit zal nader worden verkend en uitgewerkt.

GGZ in de Wijk & realiseren dekkend netwerk Laagdrempelige Steunpunten voor inwoners met ernstige psychische aandoeningen.
De GGZ in de Wijk, waarbij lokale teams worden versterkt met een medewerker met GGZ-deskundigheid, wordt in 2027 gecontinueerd. Dit gebeurt in nauwe samenhang met de nieuwe opdracht “Werken in de Wijk” resp. het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord, dat voorziet in o.a. het realiseren van een dekkend netwerk voor laagdrempelige steunpunten voor inwoners met een ernstige psychische aandoening

Beïnvloedbaarheid van de kosten

Figuur 2.4.3 Product Maatschappelijke ondersteuning en ouder worden

Beïnvloedbaar
De beïnvloedbare kosten betreffen kosten voor Wmo taken (zoals mantelzorg en steunprojecten ouderenzorg € 0,8 mln.). Het totaal te beïnvloeden bedrag is al verlaagd (met € 0,4 mln.) door de reeds ingeboekte onderuitputting jaarrrekening.

Op middellange termijn beïnvloedbaar
Dit betreft met kosten voor Wmo taken (zoals clientondersteuning € 1,4 mln.) en aanpak zorgfraude (€ 0,3 mln.).

(Zeer) Beperkt beïnvloedbaar
Dit betreft kosten voor Wmo specialistische zorg zonder verblijf (€ 37,6 mln.), sociale wijkteams (€ 16,8 mln.), bescherm wonen (€ 12,5 mln.), maatschappelijke opvang en verslavingszorg (€ 5,6 mln.), Wmo individuele verstrekkingen (€ 4,0 mln.), personeelskosten (€ 2,6 mln.), collectief vervoer (€ 1,2 mln.), PGB Wmo (€ 0,7 mln.) en huisvesting sociale wijkteams (€ 0,8 mln.).

Niet beïnvloedbaar
Hieronder vallen de kapitaallasten voor het sociale wijkteam (€ 0,2 mln.) en kosten voor gehandicapten parkeren (€ 0,1 mln.).