Zaandam Oost

1. Onze ambitie: kinderen in Zaandam Oost krijgen alle kansen om hun talenten maximaal te ontwikkelen en op een kansrijke toekomst
   Zaandam Oost is een gebied met grote maatschappelijke opgaven én kansen. Met het Pact Zaandam Oost hebben gemeente, maatschappelijke partners, bewoners en andere betrokkenen de handen ineengeslagen om samen te werken aan een toekomst waarin iedereen mee kan doen. Het Pact is gericht op het versterken van de leefbaarheid, het verbeteren van kansen voor bewoners en het duurzaam ontwikkelen van de wijk. De ambitie is helder: kinderen in Zaandam Oost krijgen alle kansen om hun talenten maximaal te ontwikkelen en op een kansrijke toekomst.
   Het Pact Zaandam-Oost is in 2024 vastgesteld door de gemeenteraad en vormt sindsdien het kompas voor de gebiedsgerichte aanpak in Zaandam-Oost. Samen werken we aan vijf belangrijke opgaven: Jeugd, Participatie & Armoede, Fijn Wonen, Veiligheid en Gezondheid. Deze vijf opgaven zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. We bouwen met alle partners aan een inclusieve wijken waar gezondheid, veiligheid, werk, onderwijs en wonen hand in hand gaan.
   De opgaven zijn samen met de partners uitgewerkt in het Uitvoeringsplan. Daarin is opgenomen met welke interventies de partners aan de slag gaan om te zorgen voor zichtbare veranderingen in Zaandam Oost. En daarmee de lange termijn ambitie dichterbij te brengen. In het plan staat ook wie de interventies uitvoert, hoe coördinatie en financiële dekking is afgesproken en hoe we resultaten meten. In deze begrotingsperiode bouwen we hierop voort samen met partners en bewoners.
   
   Leeswijzer
   We hebben als partner onze handtekening gezet onder het Pact Zaandam-Oost. Daarmee hebben we nadrukkelijk gekozen voor een nieuwe manier van samenwerken, gebaseerd op gelijkwaardigheid van de 40 partners. Dat betekent dat de gemeente een gelijkwaardige partner is in de alliantie.
   In de volgende paragraaf leest u wat we het komend jaar gaan doen om onze gezamenlijke ambitie dichterbij te brengen. Dit doen we vanuit onze partnerrol en aan de hand van het Uitvoeringsplan. We geven daarbij een toelichting op de verschillende dekkingsbronnen van het Uitvoeringsplan, wat wij als partner doen en we geven een toelichting op de rapportagemomenten vanuit het programmabureau.
   
   Naast de rol als partner heeft de gemeente de rol van beheerorganisatie. Via deze rol faciliteren we de alliantiesamenwerking op het gebied van bedrijfsvoering en bijvoorbeeld in de rol van werkgever. In de laatste paragraaf lichten we deze rol nader toe.
   
   
2. Via het Uitvoeringsplan brengen we onze ambitie dichterbij
   Uitvoeringsplan Pact Zaandam-Oost
   Door de partners is samengewerkt aan een Uitvoeringsplan voor een periode van vier jaar (2024 tot en met 2027). In het uitvoeringsplan is te zien met welke acties de partners in het Pact de komende vier jaar aan de slag gaan – bovenop de reguliere inzet - om te zorgen dat de ambitie van het Pact Zaandam Oost dichterbij komt.
   
   In haar rol als partner binnen het Pact Zaandam-Oost voert de gemeente Zaanstad een aantal interventies uit. Voorbeelden hiervan zijn het Super Snel Schoonteam, het team wijkgerichte overlast en het interventieteam maar ook creëren van divers en betaalbaar woningaanbod, het vernieuwen en versnellen van het realiseren van onderwijshuisvesting en maatschappelijke voorzieningen en het investeren in de openbare ruimte. De inzet draagt bij aan een schone, veilige en leefbare wijken, en is onderdeel van de integrale aanpak van het Pact. De dekking van deze interventies is deels afkomstig uit gemeentelijke middelen en deels uit Rijksbijdragen, zoals opgenomen in het Uitvoeringsplan. In 2027 wordt met de partners een nieuw uitvoeringsplan Pact Zaandam Oost 2028-2031 voorbereid en vastgesteld.
   
   Financiën
   Bij het uitvoeringsplan 2024-2027 van het Pact Zaandam Oost is een begroting opgesteld. In mei 2026 is het overzicht van interventies geactualiseerd en de begroting  bijgesteld. Onderstaande tabel geeft de laatste vastgestelde begroting weer. De raad wordt via een raadsinformatiebrief geïnformeerd.
   

Tabel 3.8.1 Totaal begroting 2026-2029
Bedragen x € 1.000

Tabel 3.8.2 Beschikbare rijksmiddelen

Daarnaast hebben we, afhankelijk van het aantal gerealiseerde betaalbare woningen, maximaal € 20,65-22,45 mln. Woontopmiddelen gekregen. Deze zijn niet zichtbaar in de bovenstaande begroting, maar zullen in het nieuwe uitvoeringsplan 2028-2031 worden verwerkt. De dekking van deze begroting komt voort uit de subsidies die zijn toegekend aan Zaandam-Oost en de bijdrage van partners. Daarvan is jaarlijks circa € 1,5 mln. afkomstig van de gemeente.

Incidentele dekking
Een 20-jarig programma vraagt om structurele en integrale dekking. De regelingen die nu beschikbaar zijn voor Zaandam Oost zijn op dit moment voornamelijk incidenteel en in de vorm van specifieke uitkeringen. Dit is ook terug te zien in de begroting bij dit uitvoeringsplan 2026-2029. Met het voorstel om de inzet op Veiligheid in Zaandam Oost vanaf 2028 voort te zetten met dekking binnen de begroting van Zaanstad, zijn er voldoende financiële middelen om alle interventies in het Uitvoeringsplan tot en met 2028 te continueren.   

Het tekort in 2029 wordt veroorzaakt door het aflopen van de regeling Kansrijke Wijk. Het is de verwachting dat de regelingen Kansrijke Wijk en Preventie met Gezag (PMG) een vervolg krijgen. Over de invulling van de eerste regeling is nog veel onduidelijk. Met name over het onderdeel School en Omgeving dat nu het grootste deel van de middelen beslaat. De aankomende maanden komt hier duidelijkheid over.

De regiodeal wordt niet voortgezet. Een groot deel van de interventies kon worden voortgezet vanuit de regeling Kansrijke Wijk. Voor de inzet op ondermijning en wijkgerichte overlast wordt voorgesteld deze voort te zetten met dekking binnen de begroting van Zaanstad. Alleen voor het Super Snel Schoonteam loopt de dekking af na 2027, met mogelijk kans op een jaar verlenging naar 2028. Voor na 2028 is er nog geen zicht op een vervolg.

In het landelijke coalitieakkoord hebben de partijen het belang van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid onderstreept en benadrukt dat dit gecontinueerd zal worden. Voor de periode vanaf 2029 komt er jaarlijks € 135 miljoen beschikbaar. Waar deze voor gaat worden ingezet, moet nog duidelijk worden.

Verantwoording Regiodeal middelen
Een aantal (fysieke) projecten realiseren wij niet voor de einddatum van de Regiodeal Zaan IJ Groen en Meedoen (31 december 2027). Hierover zijn wij in overleg met het Rijk en tijdens het bestuurlijk overleg in oktober zal hier een besluit over worden genomen. De inzet is dat we het Rijk vragen in te stemmen met het verlengen van de termijn voor de besteding van de middelen voor specifieke programma's en investeringen.

Monitoring en rapportagemomenten
De voortgang van het Pact wordt nauwgezet gemonitord en gerapporteerd. Jaarlijks stelt het programmabureau een voortgangsrapportage op, inclusief een stoplichtenrapportage die inzicht geeft in welke acties op schema liggen en welke extra aandacht nodig hebben. Bovendien rapporteren we in de diverse programma’s in de P&C-cyclus over onze eigen bijdrage en inzet aan het uitvoeringsprogramma. Het Rijk vraagt één keer per jaar een verantwoording van de NPLV-gebieden. Deze is ook beschikbaar voor de gemeenteraad. Naast deze reguliere rapportages wordt bij een aantal Rijksregelingen gevraagd om een (jaarlijkse) verantwoording. De gemeente Zaanstad verzorgt de financiële verantwoording (Sisa), het programmabureau van het Pact rapporteert inhoudelijk, zowel kwalitatief als kwantitatief, over de voortgang als onderdeel van de integrale voortgangsrapportages van het Pact.

3. Faciliteren via de beheerorganisatie
   Zoals gezegd vervult de gemeente naast een partnerrol ook de rol van beheerorganisatie voor het Pact Zaandam-Oost. Dit doen we omdat het Pact zelf geen juridische entiteit is. Via deze rol faciliteren we de alliantie samenwerking op het gebied van bedrijfsvoering en in de rol van werkgever.
   In de rol van beheerorganisatie voor het Pact Zaandam Oost zorgt de gemeente voor de organisatorische, juridische en administratieve ondersteuning van het Pact. De gemeente Zaanstad is formeel verantwoordelijk voor de in- en uitgaande geldstromen en is daarom vroegtijdig betrokken bij subsidieaanvragen, verstrekken van middelen naar partners en de (financiële) verantwoording.
   
   Als beheerorganisatie heeft de gemeente een specifieke set verantwoordelijkheden, bevoegdheden en rollen, namelijk:

1. De rol van werkgever: medewerkers van het programmabureau zijn in dienst van de gemeente Zaanstad en werken binnen de kaders van de gemeente Zaanstad. De bemensing van het programmabureau wordt grotendeels bekostigd uit tijdelijke Rijksmiddelen verbonden aan het NPLV. Dit brengt een risico met zich mee wanneer deze tijdelijke financiering of het NPLV stopt
2. De rol van kassier: inkomende en uitgaande geldstromen lopen via administratie van de gemeente en zijn hiermee onderdeel van de gemeentelijke begroting en jaarrekening.
3. De rol van penvoerder bij de aanvraag en ontvangen van subsidies.
4. Verstrekken van informatie aan Programmabureau over de inkomende en uitgaande Pact-middelen
5. Ondersteunende bedrijfsvoering en advisering