Overzicht van incidentele baten en lasten

In de gemeentewet is opgenomen dat de begroting en het financieel meerjarenperspectief 'structureel en reëel in evenwicht' dienen te zijn. Hiermee wordt door de wetgever beoogd dat gemeenten structurele lasten moeten dekken met structurele baten. Om inzicht in de structurele en incidentele lasten en baten te geven, maakt het onderstaande overzicht deel uit van de begroting.
Het onderscheid tussen incidentele en structurele baten en lasten is door de commissie BBV uitgewerkt en opgenomen in de Notitie Structurele en incidentele baten en lasten 2026. Volgens de richtlijn is de aard van de baten en/of lasten bepalend bij het vaststellen of begrote bedragen als incidenteel of structureel moeten worden aangemerkt.

Structurele baten en lasten zijn baten en lasten die in beginsel jaarlijks in de begroting, meerjarenraming en jaarrekening zijn opgenomen. Voor structurele baten en lasten geldt in het algemeen, dat zij tot nadere besluitvorming voor onbepaalde tijd opgenomen zijn. Met andere woorden, er is (nog) geen einddatum bekend. Incidentele baten en lasten betreffen die posten die het begrotingssaldo incidenteel beïnvloeden. Het gaat om eenmalige zaken en om (meerjarige) projecten of subsidies als deze eveneens het karakter van tijdelijkheid c.q. eindig doel hebben. Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves worden in principe als incidenteel beschouwd.

In de financiële Verordening Zaanstad is artikel 16 gewijd aan de incidentele baten en lasten. Hier is opgenomen dat:

1. In het overzicht incidentele baten en lasten dat in de begroting en jaarrekening op grond van het BBV dient te worden opgenomen worden incidentele baten en lasten gespecificeerd en toegelicht vanaf € 200.000. Incidentele baten en lasten kleiner dan € 200.000 worden als ‘overige’ per programma opgenomen. Dit grensbedrag geldt niet voor incidentele baten en lasten als gevolg van dotaties en onttrekkingen aan de reserves, deze worden altijd apart opgenomen.

2. Het college presenteert behalve het overzicht incidentele baten en lasten in de begroting ook het overzicht structureel begrotingssaldo.

De posten boven de € 0,2 mln. lichten we per programma toe.

Tabel 4.3.1 Overzicht structureel begrotingssaldo
(Bedragen x € 1.000)

Er is sprake van financieel evenwicht als de structurele lasten gedekt kunnen worden door de structurele baten. Uit de tabel blijkt dat dit, voor 2027, het geval is.
Het structurele saldo vanaf 2028 is negatief dit komt doordat het Rijk te kort structurele financiële middelen beschikbaar stelt.

Tabel 4.3.2 Overzicht incidentele baten en lasten
(Bedragen x € 1.000)

Kansengelijkheid
De onderstaande activiteiten hebben een incidenteel effect op het programma kansengelijkheid:

• De uitvoering van een reeks plannen op het gebied van Armoede, Onderwijs, Actief Burgerschap en Participatie leidt tot een last van € 17,91 mln. Wij dekken deze lasten met de rijkssubsidie Kansrijke wijk.
• De hulp aan gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire leidt tot extra baten en lasten van € 6,98 mln.
• Zaanstad stopt met het aanbieden van de collectieve ziektekostenverzekering voor inwoners met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum per 31 december 2027 (€ 3,02 mln.).
• De ontwikkeling van het nieuwbouwproject Kreekrijk en de afwaardering van diverse onderwijshuisvesting heeft een incidentele impact van € 1,44 mln. op het programma.
• De uitvoering van de Doorstroompunttaken leidt tot een last van € 1,39 mln. Wij dekken de begrote lasten volledig uit de rijksbijdrage Doorstroompunt.
• De noodopvang van asielzoekers genereert extra baten en lasten van € 0,95 mln. De extra lasten worden gedekt uit bijdragen van het Rijk en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Deze regeling loopt af in 2028 en heeft daarmee een tijdelijk karakter.
• Vanuit het Europees Sociaal Fonds (ESF) wordt een incidentele subsidie van € 0,43 mln. ontvangen. De hiermee samenhangende uitvoeringskosten zijn als incidentele lasten in de begroting opgenomen.
• Wij hebben van het Rijk eenmalig € 0,40 mln. ontvangen voor de invoering van de forfaitaire loonkostensubsidie.
• De uitvoering van de regionale ambities op het gebied van Actief Burgerschap en Participatie leidt tot een last van € 0,26 mln. Wij dekken deze lasten uit de rijksbijdrage Regio Deal.

Verstedelijking
De onderstaande activiteiten hebben een incidenteel effect op het programma verstedelijking:

• De grondexploitaties zijn als incidenteel opgenomen. Dit komt zowel voor bij de lasten als de baten in de periode 2027 tot en met 2030. Het investeringsfonds en transformatiefonds zijn onderdeel van dit programma.
• Voor de voorbereiding van Programma Versnelling Woningbouw is in 2027 incidenteel € 1,00 mln. begroot.
• Voor het Volkshuisvestingsfonds zijn incidentele baten van € 0,67 mln. en incidentele lasten van € 0,27 mln. opgenomen. Deze middelen worden ingezet voor de uitvoering van projecten en maatregelen die bijdragen aan de verbetering van de kwaliteit van de woningvoorraad en de leefomgeving.
• In het kader van de Regiodeal worden lasten van € 0,51 mln. en baten van € 0,60 mln. begroot.
• Voor woonwagenzaken is een incidentele last van € 0,30 mln. begroot in 2027 voor de uitvoering van maatregelen en werkzaamheden op bestaande woonwagenlocaties.
• In verband met de verkoop van gemeentelijke gronden zijn incidentele baten van € 0,67 mln. en daarmee samenhangende incidentele lasten van € 0,38 mln. in de begroting opgenomen. De lasten hebben betrekking op de kosten die noodzakelijk zijn voor de voorbereiding, verkoop en overdracht van de gronden.

Duurzaamheid
De onderstaande activiteiten hebben een incidenteel effect op het programma Duurzaamheid:

• Voor bodembeheer (saneringen) hebben wij incidenteel € 1,42 mln. opgenomen.
• Er zijn tijdelijke werkzaamheden begroot in het kader van bodembeheer. Dit gaat om onderzoeken, bodeminformatiebeheer en de aanpak ondergrond van € 0,34 mln. De dekking is vanuit de reserve bodembeheer.
• Voor de uitvoering van tijdelijke activiteiten binnen Duurzaamheid Zaanstad, het Bedrijvenloket Regionale Energiestrategie (RES) zijn incidentele lasten van € 0,25 mln. begroot.

Gezondheid
De onderstaande activiteiten hebben een incidenteel effect op het programma Gezondheid:

• Er is een incidenteel ontwikkelbudget begroot voor 3 jaar om de sociale basis te versterken. De jaarschijf 2027 is € 0,60 mln.
• Voor de tijdelijke inloopvoorziening Villa Westerweide hebben wij incidentele baten van € 0,28 mln. en incidentele lasten van € 0,45 mln. begroot in 2027. De baten bestaan uit een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds en dienen ter dekking van de kosten van deze tijdelijke aanpak.

Economie
De onderstaande activiteiten hebben een incidenteel effect op het programma Economie:

• Voor de bestuursopdracht Evenementen zijn tijdelijk lasten begroot (t/m 2029) om het evenementenbeleid verder vorm te geven. In 2027 zijn lasten begroot van € 0,22 mln.
• Voor de uitvoering van Mainstage begroten wij € 0,25 mln. aan incidentele lasten. Wij dekken deze lasten volledig door een rijksbijdrage van € 0,25 mln., die als incidentele bate is opgenomen.

Veiligheid
De onderstaande activiteiten hebben een incidenteel effect op het programma Veiligheid:

• De uitvoering van de regionale ambities op het gebied van Veiligheid leidt tot een last van € 1,33 mln. Wij dekken de lasten uit de rijksbijdrage Regio Deal; 
• De verwerving van woningen en handhaving leidt tot een last van € 1,00 mln. Wij betalen de kosten uit het Volkshuisvestingsfonds;
• De uitvoering van een reeks plannen op het gebied van Veiligheid leidt tot een last van € 0,25 mln. Wij dekken dit door de rijkssubsidie Kansrijke wijk;
• De uitvoering van een reeks plannen op het gebied van Veiligheid leidt tot een last van € 1,77 mln. Wij dekken de lasten uit de rijksbijdrage voor Preventie met Gezag.

Samen Werken aan Zaanstad
De onderstaande activiteiten hebben een incidenteel effect op het programma Samen Werken aan Zaanstad:

• Er is incidenteel budget begroot voor incidentele overheadkosten van € 0,90 mln.;
• Voor de vervanging van bedrijfsapplicaties is incidenteel budget begroot van € 0,97 mln. in 2027

Financiën
De onderstaande activiteiten hebben een incidenteel effect op het programma Financiën:

• De aan de grondexploitatie toegerekende rente bedraagt € 0,39 mln.
• Wij verwachten in 2027, 2028 en 2029 € 1,00 mln. te ontvangen vanuit de regeling realisatiestimulans 2025-2029.

Overzicht structurele reservemutaties

Tabel 4.3.3 Structurele reservemutaties

De onderstaande mutaties in de reserves zijn structureel begroot:

• Een onttrekking van € 1,06 mln. uit de bestemmingsreserve ter dekking van de afschrijvingslasten.
• Een onttrekking van € 7,60 mln. uit de egalisatiereserve als structurele dekking. Dit bedrag is berekend op basis van 10% van de vrije ruimte van de egalisatiereserve en de algemene reserve per 1 januari 2027. De solvabiliteit van Zaanstad is boven de 20% (23,5% in 2027), waardoor dit toegestaan is.