Producten, indicatoren en speerpunten | Preventie, sporten en bewegen

Product 4.1 Preventie, sporten en bewegen

In Zaanstad zijn de gezondheidsverschillen tussen inwoners groot. Armoede, gezondheid en kansenongelijkheid hangen hierbij nauw met elkaar samen. Daarom vinden we preventie en positieve gezondheid belangrijk. Dat past ook bij de ontwikkelingen vanuit het IZA en AZWA, de grote landelijke preventie-akkoorden. Uitgangspunt is om niet alleen te kijken naar ziekte en zorg, maar juist ook naar veerkracht, gezond opgroeien, meedoen en kwaliteit van leven van onze inwoners.
We werken wijk-, dorp- en gebiedsgericht samen met inwoners, maatschappelijke organisaties, zorg- en welzijnspartners, scholen, sportaanbieders en andere partijen. Gezond worden en blijven doe je namelijk niet alleen. Door ondersteuning zoveel mogelijk dichtbij inwoners te organiseren, versterken we gezondheid en welzijn in de leefomgeving. Door bij ruimtelijke ontwikkelingen leefbaarheid als uitgangspunt te hanteren zetten we er op in dat alle verschillende functies passen en waar mogelijk voldoende ruimte te bieden voor bewegen, ontmoeten en spelen in de wijk.
Binnen PACT Zaandam-Oost werken onder andere de GGD, scholen, welzijnsorganisaties en de gemeente samen aan het versterken van gezondheid, welzijn en ontwikkelkansen. Daarbij is extra aandacht voor kinderen en jongeren die vanwege emotionele, sociale of lichamelijke uitdagingen ondersteuning nodig hebben.
Het Zaans Preventiemodel en een samenhangend geheel van vraaggerichte interventies, gericht op ‘voorkomen in plaats van genezen’, vormen de basis voor leefbare en gezonde wijken. Voorbeelden hiervan zijn JOGG, Sportbuurtwerk, jongerenwerkers en brugfunctionarissen. De inzet van deze partners speelt een belangrijke rol. Zij versterken elkaar en zorgen voor een doorgaande lijn in preventie en ondersteuning voor kinderen, jongeren en gezinnen.
Sport en bewegen dragen bij aan een combinatie van gezondheid, welzijn, sociale samenhang, gelijke kansen en mentale veerkracht van inwoners. Via sportvoorzieningen en een vraaggericht aanbod zetten we in op maximale impact om zo veel mogelijk inwoners in beweging te brengen.

Indicatoren

Tabel 2.4.1 indicatoren

Naam	Realisatie 2022	Realisatie 2023	Realisatie 2024	Realisatie 2025	Streefwaarde Begroting 2027	Streef- waarde 2030	Bron
% Inwoners dat voldoet aan beweegnorm	64%	62%	63%	64%	67%	70%	Zaanpeiling
Percentage jongeren dat aangeeft (zeer) gelukkig te zijn	nb	78%	nb	78%	79%	83%	jeugdmonitor
Percentage kinderen waarbij op vierjarige leeftijd sprake is van overgewicht	11%	13%	13%	12%	11%	10%	Cijfers JGZ

Uitleg indicatoren

% Inwoners dat voldoet aan beweegnorm
De indicator meet of inwoners voldoende bewegen met daarbij een goede balans tussen zowel matig als zwaar intensieve inspanning als spier- en botversterkende activiteiten. Voldoende beweging is onderdeel van een gezonde leefstijl en van invloed op lichamelijke en mentale gezondheid. Het meten van deze indicator helpt bij het vaststellen van de behoeften van de inwoners en het bepalen van de nodige maatregelen om deze behoeften te waarborgen. Deze indicator sluit tevens aan op het landelijke beleid van VWS met de inzet op bewegen en het voldoen aan de beweegnorm, waarbij alle middelen voor gemeenten hieraan gekoppeld worden.

Percentage jongeren dat aangeeft (zeer) gelukkig te zijn
Doel van de opgave is onder meer is dat inwoners zich prettig voelen (mentaal gezond). Dat begint al bij kinderen en jongeren. Of jongeren zich gelukkig voelen wordt gemeten door de GGD in de jeugdmonitor (2026 & 2030) en in de monitor ten behoeve van het Zaans preventiemodel (2028). De meting geeft een indicatie van de effecten van de werkwijze van het Zaans preventiemodel. We streven ernaar de daling tijdens de coronaperiode om te buigen. I n 2019 was het cijfer nog 86%. NB: het is al bekend dat er geen cijfer gemeten wordt in 2027. Voor de vorm is toch een streefcijfer voor 2027 ingevuld.

Percentage kinderen waarbij op vierjarige leeftijd sprake is van overgewicht
We streven naar een gezonde leefstijl en een gezonde generatie in 2040. Overgewicht op jonge leeftijd is een indicator voor (latere) gezondheidsproblemen. De gegevens komen uit de metingen van de Jeugdgezondheidszorg (gewichtsmeting rond de vierde verjaardag).

Speerpunten 2027

Integraal huisvestingsplan sportvoorzieningen
We maken een Integraal huisvestingsplan Sportvoorzieningen waarin een langetermijnvisie op de sportinfrastructuur is opgenomen, gebaseerd op de toekomstige capaciteitsbehoeften voor sportbeoefening en beweegdeelname van de Zaanse inwoners

(Mentale)gezondheid jongeren: Zaans preventie model
We versterken onze inzet voor de (mentale) gezondheid van jongeren en brengen focus aan met het Zaans preventiemodel. In deze cyclische, meerjarige werkwijze zetten we samen met partners, ouders en jongeren gerichte stappen. Op basis van de gezondheidsmonitor 2026 uit. Op basis van deze inzichten bepalen we gezamenlijk de speerpunten en bijbehorende interventies. De aanpak wordt deels gefinancierd met zogenoemde AZWA-middelen.

Integrale aanpak gezonde sociale en fysieke omgeving
In onze gezondheidsvisie en preventieaanpak, zoals onder andere verwoord in het IZA/AZWA-regioplan, staat een integrale en positieve benadering van gezondheid centraal. Dat betekent dat we steeds meer integraal kijken naar wat werkt om de totale gezondheid en welbevinden van kinderen, jongeren en volwassenen te verbeteren. In 2027 concretiseren we dit verder, bijvoorbeeld door verbreding van de inzet van JOGG (gezonde jeugd, gezonde toekomst). We zien een gezonde leefstijl (voor jong en oud) niet alleen als basis voor een gezond lichaam maar ook als randvoorwaardelijk voor mentale gezondheid. Een ander voorbeeld is de integrale aanpak van wonen, zorg en buitenruimte voor ouderen, via de zogenoemde focuslocaties uit de woonzorgaanpak.

Bewegen als basis voor een gezonde wijk
We stellen bewegen (niet te verwarren met sporten) centraal als fundament voor een gezond en vitaal leven. Voldoende bewegen draagt bij aan zowel lichamelijke als mentale gezondheid en kan helpen voorkomen dat (gedrags)problemen ontstaan of verergeren en daarmee de behoefte aan ondersteuning toeneemt. De dynamische schooldag is hier een voorbeeld van. De uitdaging is groot: het doorbreken van veel zitten en het stimuleren van voldoende dagelijks bewegen kunnen we niet alleen. Dit vraagt om een netwerkstrategie waarin we ons samen met partners inzetten voor een omgeving waarin bewegen een vanzelfsprekende keuze wordt. Met een beweegalliantie verbinden we partijen en initiatieven en maken we bewegen tot een gezamenlijk opgave van de wijk.

Beïnvloedbaarheid van de kosten

Figuur 2.4.1 Product Preventie sporten en bewegen

Beïnvloedbaar
De beïnvloedbare kosten betreffen kosten voor slim investeren (€ 0,9 mln.), sportbeleid en buitensport (€ 0,2 mln.).

Op middellange termijn beïnvloedbaar
Dit betreft de exploitatie van het sportbedrijf (€ 8,2 mln.), sportbeleid, sportstimulering (€ 0,7 mln.), buitensport (€ 0,5 mln.), AZ huurkosten (€ 0,1 mln.) en gezond in de stad (€ 0,1 mln.).

(Zeer) Beperkt beïnvloedbaar
Dit betreft de bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling Zaanstreek Waterland (€ 9,9 mln.), kosten voor buitensport (€ 1,6 mln.) en de personeelskosten (€ 1,5 mln.).

Niet beïnvloedbaar
Hieronder vallen de kapitaallasten sport (€ 2,8 mln.).