Producten, indicatoren en speerpunten | Brede integrale aanpak ondermijning

Product 6.3 Brede integrale aanpak ondermijning

We bestrijden ondermijnende effecten van de georganiseerde criminaliteit met onze brede integrale aanpak ondermijning.
De aanpak tegen ondermijning heeft tot doel barrières op te werpen tegen de georganiseerde criminaliteit (zoals drugshandel), die verweven raakt met de legale bovenwereld. Georganiseerde criminaliteit verzwakt de rechtsstaat, tast de veiligheid en leefbaarheid in buurten aan, en zorgt voor intimidatie en geweld.
Het weerbaar maken van Zaanstad tegen de ondermijnende effecten van criminaliteit heeft onze prioriteit, specifiek richten we ons op mensenhandel, waaronder criminele-, arbeidsuitbuiting en onvergunde prostitutie, en ook drugscriminaliteit en zorgcriminaliteit.
Onze inzet is er op gericht inzicht te krijgen in de werkwijze van criminele organisaties, zodat we gericht samen met onze veiligheidspartners een aanpak kunnen ontwikkelen. Een aanpak gericht op het verstoren van criminele verdienmodellen bij malafide bedrijven en in risicobranches. De gemeente voert controles uit op basis van een ondermijningsbeeld en signalen van bewoners, ondernemers en partners. Met voorlichting zetten we in op het verhogen van de meldingsbereidheid en weerbaarheid van de ondernemers en inwoners van Zaanstad.
Waar mogelijk zetten we bestuurlijk instrumentarium in, zoals de vergunningplicht bij ondermijningssignalen, Bibob onderzoek en andere effectieve barrières tegen criminele geldstromen.

NH Veilig
Het samenwerkingsverband NHVeilig (voorheen RIEC Noord-Holland) is een samenwerkingsverband van 32 gemeenten, politie en het OM. Het richt zich op het versterken van preventieve en repressieve maatregelen, het verbeteren van de weerbaarheid van inwoners en het aanpakken van complexe veiligheidsvraagstukken. NH Veilig is er om samen met én voor ons als partners te zorgen voor nog meer verbinding van kennis en expertise ter versterking van onze aanpak.

Indicatoren

Tabel 2.6.3 indicatoren

Naam	Realisatie 2022	Realisatie 2023	Realisatie 2024	Realisatie 2025	Streefwaarde Begroting 2027	Streef- waarde 2030	Bron
Aantal Bibob onderzoeken	99	111	249	233	300	300	Gemeente (Aanpak ondermijning)
Aantal bestuurlijke maatregelen Ondermijning*	30	33	56	122	85	85	Gemeente (Aanpak ondermijning)
Aantal controles Ondermijning	105	326	415	627	630	630	Gemeente (Aanpak ondermijning)

Uitleg indicatoren

De omvang van ondermijnende criminaliteit is moeilijk in cijfers te vatten, omdat criminelen zoveel mogelijk ‘ondergronds’ werken en er een groot dark number is. De aanpak hiervan vergt een lange adem. De maatschappelijke effecten van onze inspanningen zijn niet al binnen een paar jaar zichtbaar.

Bibob-onderzoeken
Bibob wordt door diverse vakafdelingen binnen het eigen proces uitgevoerd. Het gaat hierbij om processen binnen grondzaken, inkoop, omgevingsvergunningen en de aanpak ondermijning. De huidige aantallen bestaan uit een optelsom van het aantal Bibob-onderzoeken met betrekking tot (horeca)exploitatievergunningen, subsidies en aanbestedingen.

Bestuurlijke maatregelen
Bestuurlijke maatregelen zijn op voorhand moeilijk te voorspellen. We rapporteren de gerealiseerde aantallen via de jaarrekening. Dit is een optelsom van sluitingen (o.b.v. artikel 13b), last onder dwangsom en last onder bestuursdwang. In 2025 is een hoog aantal bestuurlijke maatregelen getroffen. Deze piek is veroorzaakt door de invoering van de glazenwassersvergunning en het geïntensiveerde toezicht en handhaving hierop. Naar verwachting is dat dit aantal in het aankomende jaar zal afvlakken.

Aantal controles ondermijning
Het aantal uitgevoerde controles binnen de aanpak Ondermijning op basis van het ondermijningsbeeld (informatiebeeld) en signalen van partners, bewoners en ondernemers inclusief MMA-meldingen.

Speerpunten 2027

De inzet van BIBOB draagt bij aan het voorkomen van misbruik van vergunningen en subsidies door malafide partijen en is een belangrijk onderdeel van de aanpak van ondermijning. We zetten Bibob-onderzoek in bij kwetsbare sectoren op basis van een actueel ondermijningsbeeld. Deze mogelijkheden wordt uitgebreid om onder meer zorgfraude te voorkomen en onderzoek te doen bij vastgoedtransacties. Daarnaast blijven we investeren in het verder professionaliseren, aanscherpen en doorontwikkelen van onze onderzoeks- en analysemethoden.

Mensenhandel
Ook in 2027 blijft de gemeente Zaanstad zich binnen de regio Zaanstreek-Waterland inzetten om seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting van jongeren te bestrijden. Dit doen we volgens het regionaal actieplan, waarin interventies gericht op preventie, bewustwording, signalering, hulpverlening en samenwerking tussen gemeente, politie, zorgorganisaties en andere partners in zijn opgenomen.
Belangrijke onderdelen zijn het trainen van professionals, het vergroten van het bewustzijn onder inwoners, het verbeteren van de meldstructuren en het versterken van de ondersteuning aan slachtoffers. Daarnaast wordt ingezet op de aanstelling en ondersteuning van sleutelfunctionarissen mensenhandel en een goede regionale zorgcoördinatie.
Pijler: Zicht op aard en omvang
Een belangrijke pijler binnen de aanpak is het verkrijgen van meer zicht op de aard en omvang van mensenhandel. Ook in 2027 zetten we ons in om de informatiepositie en signalering te verbeteren en het verzamelen en analyseren van gegevens en de samenwerking te versterken.
Het vergroten van het zicht op aard en omvang vormt daarmee een essentiële basis voor een effectieve en integrale bestrijding van mensenhandel in de regio Zaanstreek-Waterland.

Vergroten weerbaarheid van de gemeente
Medewerkers en bestuurders kunnen te maken krijgen met intimidatie, bedreiging of andere vormen van ongewenste beïnvloeding. Daarnaast maken gemeentelijke informatie, producten en processen de organisatie kwetsbaar voor criminele inmenging. Zaanstad wil voorkomen dat zij onbedoeld ondermijnende criminaliteit faciliteert.
Daarom investeren we in bewustwording, het herkennen van risico’s en een duidelijk handelingsperspectief voor medewerkers en bestuurders. Met het Programma Weerbare Organisatie werken we aan het versterken van de integriteit van de gemeentelijke organisatie en het beter beschermen van processen en informatie. Daarbij sluiten we aan bij de Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid, die gemeenten ondersteunt bij het bereiken van een gezamenlijk basisniveau van weerbaarheid.
In 2027 zetten we de uitvoering van dit programma voort, zodat de gemeente beter bestand is tegen criminele beïnvloeding en haar publieke taken veilig en betrouwbaar kan uitvoeren.

Bestuurlijk Toezicht Prostitutie (BTP)
We zetten in 2027 het bestuurlijk toezicht op onvergund sekswerk voort en dragen zorg voor de coördinatie binnen de regio Zaanstreek-Waterland. Dit doen we door tweewekelijks een regionale controle te organiseren, bewustwording en de meldingsbereidheid te verhogen bij stakeholders, zoals bij de hotel-, Airbnb- en B&B branche. We nemen als coördinerende gemeente deel aan het RIEC-handhavingsknelpunt dat zich richt op de faciliterende partijen achter niet-vergunde sekswerkers om uitbuiting en mensenhandel tegen te gaan.

Aanpak Drugscriminaliteit
Het aankomend jaar blijven we controles uitvoeren om verschillende vormen van (ondermijnende) criminaliteit te signaleren en aan te pakken. We voeren onder andere een preventieve actie uit in het buitengebied van Zaanstad om productielocaties en opslaglocaties voor (synthetische) drugs tegen te gaan/ te bestrijden (de zogenaamde drugsemmeractie). We zetten het project bedrijventerreinen voort om bewustwording te realiseren en voorlichting te geven hoe om te gaan met signalen van ondermijning onder ondernemers. Daarnaast zetten we - met ondersteuning vanuit het RIEC Noord-Holland - de samenwerking met onze partners met een aantal handhavingsknelpunten voort. In samenwerking met het Programma Sterk Noordzeekanaalgebied (NZKG) nemen we deel aan onder andere het project Weerbaarheid om onze informatiepositie en de samenwerking met ondernemers in het gebied te versterken.

Vergunningplicht glazenwassersbranche
In Zaandam-Oost wordt door het Interventieteam Oost misbruik van arbeidsmigranten en illegale onderhuur tegengegaan. We pakken criminele samenwerkingsverbanden in de glazenwassersbranche aan. Dit doen we door barrières op te werpen in het criminele verdienmodel. Een belangrijke maatregel is het vergunningstelsel voor glazenwassers, dat sinds 1 juli 2024 geldt.

Inzet interventieteam uitbreiden
De duidelijke meerwaarde van het Interventieteam (IT) in de aanpak van ondermijning in Zaandam-Oost heeft gemaakt dat hier structurele financiering beschikbaar voor is gemaakt. De inzet van het IT wordt daarmee onverminderd doorgezet en uitgebreid naar de rest van de gemeente.

Beïnvloedbaarheid van de kosten

Figuur 2.6.3 Product Brede integrale aanpak ondermijning

Beïnvloedbaar
Er zijn geen direct beïnvloedbare kosten.

Op middellange termijn beïnvloedbaar
Dit betreft kosten van ondermijning, RIEC (€ 0,1 mln.).

(Zeer) Beperkt beïnvloedbaar
Dit zijn de personeelskosten (€ 2,9 mln.) en kosten voor sluitingsactiviteiten (€ 0,1 mln.).

Niet beïnvloedbaar
Er zijn geen niet beïnvloedbare kosten.