Verbonden partijen

Gemeenschappelijke regeling - openbaar lichaam

Door intergemeentelijke samenwerking uitvoering geven aan:  

a. het inventariseren van risico’s van branden, rampen en crises;   

b. het adviseren van het bevoegd gezag over risico’s van branden, rampen en crises in de bij of krachtens de wet aangewezen gevallen alsmede in de gevallen die in het beleidsplan zijn bepaald;   

c. het adviseren van het college van B&W over de taak, bedoeld in artikel 3, eerste lid;   

d. het voorbereiden op de bestrijding van branden en het organiseren van de rampenbestrijding en de crisisbeheersing;   

e. het instellen en in stand houden van een brandweer;   

f. het instellen en in stand houden van een GHOR;   

g. het voorzien in de meldkamerfunctie;   

h. het aanschaffen en beheren van gemeenschappelijk materieel;  

i. het inrichten en in stand houden van de informatievoorziening binnen de diensten van de veiligheidsregio en tussen deze diensten en de andere diensten en organisaties die betrokken zijn bij de onder d, e, f, en g genoemde taken.

Burgemeester Hamming is voorzitter van het AB en DB, vervanging wethouder Van der Laan.

Inleiding

Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland (VRZW) is een verplichte gemeenschappelijke regeling van de gemeenten Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Purmerend, Waterland, Wormerland en Zaanstad. De veiligheidsregio voert wettelijke taken uit op het gebied van brandweerzorg, crisisbeheersing, rampenbestrijding en geneeskundige hulpverlening. Door regionale samenwerking wordt de veiligheid van inwoners, bedrijven en bezoekers in de regio bevorderd en wordt slagvaardig opgetreden bij incidenten, rampen en crises.

Actualiteiten en risico's

De VrZW richt zich de komende jaren op vier strategische opgaven:

1. versterking van de crisisbeheersing en maatschappelijke weerbaarheid,
2. een toekomstbestendige brandweerzorg,
3. een sterke en wendbare organisatie
4. intensievere samenwerking met partners.

Daarbij wordt onder meer ingezet op betere voorbereiding op langdurige crises, voldoende brandweerparaatheid, verdere digitalisering en samenwerking met de GGD Zaanstreek-Waterland en andere veiligheidsregio's. Deze strategische opgaven staan verder uitgewerkt in het beleidsplan 2025-2028

GGD ZW verhuist naar het Prins Bernardplein

Een belangrijke ontwikkeling is de gezamenlijke huisvesting van GGD Zaanstreek-Waterland (GGD ZW) en Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland (VRZW). Vanaf september 2026 werken beide organisaties vanuit één locatie aan het Prins Bernhardplein in Zaandam.

Voornemen om toe te werken naar één organisatie

In 2026 hebben de besturen van GGD Zaanstreek-Waterland en Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland het voornemen uitgesproken om per 1 januari 2028 te fuseren tot één organisatie voor gezondheid en veiligheid. De gemeenteraden zijn gevraagd een zienswijze te geven op dit voornemen.

De VrZW zal samen met de GGD ZW de voorgenomen fusie verder voorbereiden in 2026/2027.

Vacaturestop

De Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland heeft vanwege financiële druk een tijdelijke vacaturestop ingesteld. Deze maatregel is onderdeel van een pakket om het begrotingstekort op te vangen zonder aanvullende bijdragen van de deelnemende gemeenten te vragen. In 2026 is de vacaturestop geëvalueerd en verlengd tot januari 2027. De maatregel leidt tot besparingen, maar vraagt tegelijkertijd extra flexibiliteit van de organisatie en kan ertoe leiden dat werkzaamheden later worden uitgevoerd.

Dekkingsplan

In 2026 is het nieuwe Regionaal Repressief Dekkingsplan 2026-2029 vastgesteld. De analyse laat zien dat de brandweerzorg in Zaanstreek-Waterland grotendeels voldoet aan de landelijke normen voor opkomsttijd, slagkracht en paraatheid. Tegelijkertijd blijft aandacht nodig voor de beschikbaarheid van vrijwilligers, de opleidingscapaciteit en de gevolgen van de financiële druk op de organisatie. De uitvoering van het dekkingsplan wordt jaarlijks gemonitord en kan aanleiding geven tot toekomstige bestuurlijke of financiële keuzes.

Financiële positie

Jaarrekening 2025

De jaarrekening 2025 sluit af met een positief resultaat van € 542.644. Hiervan betreft € 309.496 ontvangen rijksmiddelen voor de versterking van de crisisbeheersing die in 2025 nog niet zijn besteed. Na aftrek hiervan resteert een positief resultaat van € 233.148. De resultaatbestemming is als volgt:

• Een reserve van € 309.496 te vormen voor de nog niet bestede rijksmiddelen voor de versterking van de crisisbeheersing, zodat deze middelen beschikbaar blijven voor de afgesproken versterkingsopgave.
• Het resterende positieve resultaat van € 233.148 toe te voegen aan de algemene reserve ter versterking van de financiële weerbaarheid van de organisatie

Daarnaast wordt de bestemmingsreserves Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (WNRA) en de Aanpassing huisvesting overgeheveld naar 2026.

Rechtmatigheidsverantwoording

Er zijn in 2025 geen onrechtmatigheden geconstateerd die boven de verantwoordingsgrens uitkomen. Ook zijn geen fouten bij Europese aanbestedingen vastgesteld. De administratieve processen worden als op orde beoordeeld.

VrZW heeft twee begrotingsafwijkingen vastgesteld. Eén op de overschrijding van de begrote lasten (€ 320.000) en één op het investeringskrediet (€ 5.000). Deze zijn als acceptabel aangemerkt en toegelicht in de jaarrekening 2025.

Begroting 2027

De gemeentelijke bijdrage stijgt door indexering met 3,06%.

Voor Zaanstad neemt de reguliere bijdrage toe van € 17,4 miljoen in 2026 naar € 17,9 miljoen in 2027.

Financieel staat VrZW voor een uitdaging. De organisatie presenteert voor 2027 en 2028 een tekort van circa € 1,0 miljoen per jaar. Dit tekort hangt vrijwel volledig samen met een nog niet toegekende rijksbijdrage voor de verplichte wijziging van het brandweerstelsel. VrZW gaat er vanuit dat deze bijdrage vanaf 2029 beschikbaar komt, waardoor de begroting vanaf dat jaar sluitend is.

Bijdrage voor de gebruikerslasten van de brandweerkazernes

Naast de reguliere bijdrage aan de Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland betaalt Zaanstad een afzonderlijke bijdrage voor de gebruikerslasten van de brandweerkazernes. Deze bijdrage maakt geen onderdeel uit van de reguliere gemeentelijke bijdrage in de gemeenschappelijke regeling en is gebaseerd op specifieke afspraken over het gebruik en beheer van de kazernes. Deze bedraagt € 0,7 miljoen.

Zienswijze op de begroting

De gemeenteraad van Zaanstad heeft, net als de overige deelnemende gemeenten, een zienswijze ingediend op de ontwerpbegroting 2027 van de Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland (VrZW). Daarbij is begrip uitgesproken voor het feit dat de eerder gevraagde besparing van 2% op de gemeentelijke bijdragen momenteel niet haalbaar is, gezien de financiële onzekerheden vanuit het Rijk. Tegelijkertijd is aandacht gevraagd voor een structureel sluitende begroting, het beheersen van stijgende investeringskosten en het uitwerken van scenario's voor het geval de verwachte rijksbijdrage voor de brandweerzorg uitblijft.

Het bestuur geeft aan te streven om in 2029 tot een structureel sluitende begroting te komen. Indien de verwachte rijksmiddelen structureel uitblijven, zal het bestuur opnieuw maar mogelijke besparing scenario’s kijken.

Daarnaast is in de gemeenteraden van onder andere Zaanstad een motie aangenomen waarin het college wordt opgeroepen in regionaal en landelijk verband aandacht te vragen voor een structurele, toereikende en voorspelbare financiering van de veiligheidsregio's

Bestuursrapportage 2026

De begroting 2026 kende aanvankelijk een tekort van € 1,6 miljoen, vooral door lagere rijksmiddelen (BDuR) en het uitblijven van een rijksbijdrage voor de wijziging van het brandweerstelsel. Door extra rijksmiddelen, besparingen en een vacaturestop is dit teruggebracht naar een tekort van € 0,53 miljoen, dat naar verwachting binnen de bestaande begroting wordt opgevangen. De verwachting is daardoor dat 2026 uiteindelijk met een neutraal resultaat wordt afgesloten

Risico's en beheersmaatregelen

Risico's

• Het regionaal risicoprofiel van de VrZW is een wettelijke verplichting vanuit de Wet veiligheidsregio’s. Het AB van de VrZW stelde in december 2024 het Regionaal Risicoprofiel 2025-2028 (RRP) vast. Het RRP is één van de pijlers onder het Regionaal Beleidsplan dat voor dezelfde periode 2025-2028 geldt. Daarnaast kan het RRP als input gebruikt worden bij de uitwerking van kolomspecifiek beleid waarbij specifieke risico’s nader worden uitgewerkt. Voorbeelden hiervan zijn het in 2025 door de GHOR op te stellen Zorgrisicoprofiel en het brandrisicoprofiel
• De dubbele rol van de gemeente Zaanstad in het Algemeen Bestuur in de rol van voorzitterschap en de rol van vertegenwoordiging van Gemeente Zaanstad kan leiden tot conflicterende belangen.
• Onvoldoende sturing op de exploitatie van de restcapaciteit van het oefencentrum voor commerciële activiteiten. De Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland is verantwoordelijk voor de uitvoering van de exploitatie van het oefencentrum, Gemeente Zaanstad kan hier beperkt op sturen, maar is wel financieel verantwoordelijk.
• VrZW heeft een beperkt eigen vermogen, verdere verslechtering leidt tot extra financiële lasten voor Zaanstad. Het is nog onduidelijk of er extra rijksmiddelen komen.
• Crisisbeheersing  Bij het onderdeel bevolkingszorg is er bij de VrZW ook sprake van krapte aan personeel. Dit kan met name een risico vormen in het geval van langdurige crisissen. Momenteel loopt de discussie in hoeverre gemeenten dit deels kunnen opvangen.
• Het niet terugdraaien van de korting vanuit het Rijk op brede doeluitkering rampenbestrijding (BDuR)
• Toekomstbestendige brandweer, uitgangspunt is het extra middelen scenario. Dit scenario is momenteel onzeker. Voor Zaanstad kan dit oplopen tot € 0,3mln.

Beheersmaatregelen

• In samenwerking met de andere gemeenten in Zaanstreek-Waterland wordt het proces om te komen tot een integraal (ambtelijk) advies aan de burgemeesters in het veiligheidsbestuur op belangrijke financiële / beleidsvraagstukken gemonitord.
• De gemeenteraad wordt jaarlijks de mogelijkheid gegeven haar zienswijze te geven inzake de (meerjaren)programmabegroting van de VrZW. Daarnaast is de VrZW transparant met haar overige P&C producten zoals de bestuursrapportages en de jaarrekening.
• Per 1 oktober 2025 is er een vacaturestop voor 2025 en 2026.