Producten, indicatoren en speerpunten | Ruimtelijke ontwikkeling, wonen en erfgoed

Product 2.1 Ruimtelijke ontwikkeling, wonen en erfgoed

Ruimtelijke Ontwikkeling
De Omgevingsvisie geeft richting aan het ruimtelijke beleid en de ruimtelijke keten met het omgevingsplan en -vergunningen.
De Omgevingswet vraagt om goede sturing van de gemeente op de omgevingskwaliteit. Waar nodig actualiseren we ons beleid en borgen dat omgevingskwaliteit in de planvorming wordt verwerkt. Ook veranderen de werkprocessen en de ruimtelijke instrumenten fundamenteel. Tot 2032 loopt de verdere implementatie van de nieuwe wetgeving. Dit betreft de transities van bestemmingsplannen naar het omgevingsplan, van beleidsnota’s naar omgevingsprogramma’s en van een divers vergunningenstelsel naar het stelsel van de omgevingsvergunning.
Bij ruimtelijke ontwikkeling gaat het niet alleen om woningbouw en het realiseren van zo veel mogelijk woningen. We bouwen toekomstbestendige woningen, leefbare buurten en wijken waarbij we op zoek gaan naar een goede balans tussen wonen, werken, voorzieningen, erfgoed, groen bereikbaarheid en parkeren. We zetten in op een kwalitatieve ontwikkeling en uitvoerbaarheid van maatregelen om tot een meer evenwichtige groei van onze buurten en wijken te komen.

Nieuwbouw en wonen
De woningmarkt blijft gespannen zowel in de huur- als de koopmarkt. Vooral mensen met een laag- en middeninkomen ondervinden hiervan de gevolgen. Betaalbare woningen zijn nodig om verschillende groepen zoals jongeren, ouderen en mensen die vanuit een zorginstelling doorstromen, te kunnen huisvesten. Het gaat daarbij niet alleen om aantallen maar om het bieden van perspectief op het maken van een wooncarrière. We richten ons daarbij op het toevoegen van een groter aandeel woningen in het middensegment.
We respecteren de lopende afspraken in de woondeal. De woningbouwaantallen die we met rijk en provincie hebben afgesproken zijn daarbij een richtlijn en niet leidend. Samen met onze partners maken we nieuwe woningbouwafspraken waarbij leefbaarheid en haalbaarheid van de plannen uitgangspunten zijn. Door de ontwikkelingen op de woning(bouw)markt vraagt het wel extra aandacht om plannen die in ontwikkeling zijn tot uitvoering te krijgen. Netcongestie en stikstof zorgen bij het overgrote deel van de geplande nieuwbouw voor een knelpunt. De gemeente pakt de regie met een aanpak gericht op slimme tijdelijke oplossingen en maatwerk en zal waar nodig keuzes moeten maken.

Bestaande Woningvoorraad
De gemeente zet in op een integrale aanpak gericht op verbetering van de woningkwaliteit, waarbij funderingsherstel waar mogelijk wordt gecombineerd met verduurzaming. Daarbij wordt aangesloten op beschikbare Rijksmiddelen. De inzet richt zich met name op woningen met een hoge technische en energetische opgave. Door ondersteuning van huishoudens met een beperkte financiële draagkracht wordt de toegankelijkheid vergroot en kunnen ook deze bewoners deelnemen aan funderingsherstel en verduurzaming.

Versterken en behouden van de cultuurhistorische identiteit (erfgoed en monumenten)
Er ligt een bouwopgave waarbij we aandacht willen geven aan het behoud van onze identiteit. Het koesteren van het cultuurhistorisch erfgoed is belangrijk. Het vertelt ons waar we vandaan komen en dus wie we zijn. Cultureel erfgoed biedt kansen en oplossingen voor allerlei vraagstukken in de leefomgeving en getuigt van een grote meerwaarde voor de omgevingskwaliteit. Met het bewaken van dit erfgoed wil Zaanstad de (omgevings-)kwaliteit van de woon- en leefomgeving en de Zaanse identiteit versterken, nu en in de toekomst. We zetten het beleid van dijken, linten en paden voort en geven uitvoering aan de Erfgoedstrategie.

Indicatoren

Tabel 2.2.1 Indicatoren

Naam	Realisatie 2022	Realisatie 2023	Realisatie 2024	Realisatie 2025	Streefwaarde Begroting 2027	Streef- waarde 2030	Bron
Het aandeel sociale huurwoningen in afgesloten anterieure overeenkomsten en grexen	-	16%	44%	>30%	20-30%	20-30%	Gemeentelijke informatie
Het aandeel middensegment woningen in afgesloten anterieure overeenkomsten en grexen	-	32%	31%	>30%	30-40%	30-40%	Gemeentelijke informatie
Het percentage sociale woningvoorraad in de gemeente Zaanstad	-	36,9	-	36,1	>= 30%	>=30%	WIMRA
Herstelde funderingen of sloop/nieuwbouw particuliere woningen	168	150	86	116	150	150	Gemeentelijke informatie

Uitleg indicatoren

Het aandeel middensegment woningen in afgesloten anterieure overeenkomsten en grexen
In de nieuwe Wet versterking regie volkshuisvesting staat dat alle gemeenten in nieuwbouw tenminste 2/3 betaalbaar moeten realiseren. Daarbij zijn er instructieregels over de verdeling tussen sociale huur en middensegment per gemeente. Maar tussen de gemeenten in de woningbouwregio MRA kunnen afspraken gemaakt worden hoe we dit over de gemeenten verdelen om aan het vereiste gemiddelde te komen. Aan deze afspraken wordt gewerkt in het kader van de nieuwe Woondeal 2027-2036 die voorjaar 2027 voorgelegd wordt. Het percentage middensegment dat wordt vastgelegd in nieuw afgesloten overeenkomsten wordt gemonitord.

Het aandeel sociale huurwoningen in afgesloten anterieure overeenkomsten en grexen
Zie ook de toelichting bij 1. We monitoren het percentage sociale huur in nieuw afgesloten overeenkomsten (anterieure overeenkomsten) en grondexploitaties voor nieuwe woningbouwontwikkelingen.

Het percentage sociale woningvoorraad in de gemeente Zaanstad
We monitoren het percentage sociale woningvoorraad (sociale huur corporaties en particuliere sociale huur) in de gemeente Zaanstad. Meting frequentie: 1 keer per 2 jaar.

Herstelde funderingen of sloop/nieuwbouw particuliere woningen
We meten de mate waarin funderingsproblematiek bij particuliere woningen (bouwjaar ≤ 1970) daadwerkelijk wordt opgelost.

Speerpunten 2027

Doorontwikkeling van de ruimtelijke keten
We onderzoeken wat er nodig is om de Zaanse Omgevingsvisie te laten aansluiten op het coalitieakkoord. We onderzoeken hoe we het nieuwe instrument 'Omgevingsprogramma' beter kunnen gebruiken én verbeteren de samenhang van het ruimtelijke beleid in Zaanstad. We werken stapsgewijs toe naar het omgevingsplan voor het hele grondgebied, dat in 2032 gereed moet zijn. In 2027 werken we gebiedsgericht en themagericht aan de wijziging van het omgevingsplan, zoals onder andere de gebiedsgerichte wijziging van het omgevingsplan voor Westzaan. Met oog op vergunningsvrij bouwen wordt in 2027 een nieuwe wijziging in procedure gebracht.
We gaan de dienstverlening rondom vergunningen verder verbeteren door het klein vooroverleg uit te breiden en de telefonische bereikbaarheid verder te verbeteren.

We borgen de omgevingskwaliteit.
We zetten in op omgevingskwaliteit door middel van welstand en supervisie. De stadsbouwmeester zorgt voor samenhang tussen deze gebiedsontwikkelingen en adviseert over complexe vraagstukken en de lange termijn. Vanaf 2027 wordt gewerkt aan de beleidsvernieuwing rondom Omgevingskwaliteit en wordt onderzocht hoe welstand efficiënter kan functioneren.

We zetten in op realisatie volkshuisvestingprogramma en Woondeal
In de Woondeal 2027-2036 wordt vastgelegd hoe invulling gegeven wordt aan de afspraken in de regio over de verplichting 2/3 betaalbaar uit de nieuwe Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv). Op grond van deze wettelijke verplichting werken we aan het opstellen van een volkshuisvestingsprogramma met de beleidsdoelstellingen op het gebied van wonen. Met de woningcorporaties worden nieuwe Prestatieafspraken voorbereid voor de periode 2027-2030, zoals wettelijk verplicht. We maken een start met de verkenning naar de mogelijkheden van een sociaal vereveningsfonds.

We zetten ons in om de woningbouwproductie te versnellen.
De woningbouwproductie staat in Zaanstad onder druk als gevolg van verschillende vertragingsrisico’s zoals stikstof, netcongestie en kostenstijgingen. De ruimte is schaars en vergt creatieve oplossingen om alle functies een plek te bieden. We brengen de gevolgen hiervan in beeld met oog op de woningbouwproductie. We monitoren met ontwikkelende partijen (commerciële ontwikkelaars én woningcorporaties) de planontwikkelingen, signaleren tijdig belemmeringen en gaan creatief naar oplossingen zoeken, onder andere door middel van de Zaanse Versnellingstafel. We blijven inzetten op de voortgang van bouwplannen en voeren gesprekken met het Rijk in het kader van de inzet van de rijksubsidies. We onderzoeken de mogelijkheden om regelgeving en processen waaronder vergunningprocedures eenvoudiger en korter te maken.

We maken de bestaande woningvoorraad veiliger en duurzamer
De gemeente sluit aan bij het Nationaal Programma Funderingsproblemen via de Gebiedsgerichte Leeraanpak (GLA) en stuurt op een integrale aanpak waarin funderingsherstel wordt gecombineerd met verduurzaming, zodat maatschappelijke kosten worden beperkt en efficiëntie wordt vergroot.
De gemeente zet beschikbare rijks- en lokale middelen doelgericht in om de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad te verbeteren. Gemeente breed wordt via het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) en de Lokale Aanpak Isolatie (LAI) ingezet op grootschalige isolatie van slecht geïsoleerde woningen, met nadruk op versnelling en schaal. Verduurzaming moet betaalbaar zijn, door het bieden van (aanvullende) subsidies (op basis van rijksbijdragen), bevoorschotting en ontzorging wordt de toegankelijkheid vergroot en worden drempels voor uitvoering weggenomen. Hiermee wordt zowel energiearmoede aangepakt als bijgedragen aan structurele verbetering van de woningkwaliteit.

We beschermen ons erfgoed en archeologie als dragers van de Zaanse identiteit
We voeren het beleid ten aanzien dijken, linten en paden uit. De erfgoedstrategie gaat de werkzaamheden in 2027 richting geven. We versterken de aandacht voor onderhoud van monumentale panden. Met behulp van subsidie van het rijk werken we aan een cultuurhistorische en archeologische waardenkaart.

De majeure ruimtelijke claims brengen we in beeld en starten met het gebiedsproces Assendelft.
Als gemeente krijgen we in de komende jaren meer zicht op de majeure ruimteclaims en stellen hiervoor een concrete aanpak voor. De majeure claims raken vooral het Noorzeekanaalgebied en het buitengebied met de polder Assendelft als zoeklocatie voor grootschalige energie-infrastructuur. We blijven ons verzetten tegen de komst van nieuwe hoogspanningsstation met bijbehorend nieuw tracé voor de landelijke netuitbreiding 380kV (en mogelijk ook 150 kV). We starten met een integraal gebiedsproces/plan voor de Polder Assendelft.

We zetten in op goede regionale samenwerking
De gemeente Zaanstad zet zich in voor een sterke samenwerking met onze buurgemeenten en andere partners in Zaanstreek-Waterland, de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en het Noordzeekanaalgebied (NZKG). In regionaal verband wordt afgestemd op het ruimtelijk beleid en bouwen en wonen. We werken met het Rijk samen in de NOVEX MRA, een status die in de nationale Omgevingsvisie is toegekend aan regio's met overkoepelende ruimtelijke uitdagingen. Dit geldt ook voor de NOVEX NZKG, waar de samenwerking zich specifiek op de toekomst van het Noordzeekanaalgebied richt.

Beïnvloedbaarheid van de kosten

Figuur 2.2.1 Product Ruimtelijke ontwikkeling, wonen en erfgoed

Beïnvloedbaar
De beïnvloedbare kosten betreffen kosten voor gebiedsontwikkeling (€ 1,9 mln.), verbeteren kwaliteit van de woningvoorraad (€ 0,7 mln.), kosten rondom funderingen (€ 0,5 mln.), poldervisie Assendelft (€ 0,5 mln.), beleid en brandveiligheid woonwagens (€ 0,3 mln.) woonvisie en beleid (€ 0,1 mln.), monumenten (€ 0,2 mln.). Het totaal te beïnvloeden bedrag is al verlaagd (met € 0,2 mln.) door de reeds ingeboekte onder uitputting jaarrekening.

Op middellange termijn beïnvloedbaar
Dit betreft kosten voor voorbereiding flexwonen (€ 1,0 mln.), planbegeleiding (€ 0,3 mln.), fijn wonen (€ mln.), subsidies voor fundering (€ 0,2 mln.) en voor monumenten (€ 0,2 mln.)

(Zeer) Beperkt beïnvloedbaar
Dit betreft personeelskosten (€ 17,0 mln.), kosten voor wonen (€ 0,3 mln.), welstand en monumenten (€ 0,2 mln.), toevoeging aan de bestemmingsreserve GAF (€ 0,2 mln.), omgevingsplannen. Daarnaast zijn er kosten lager dan € 0,1 mln, dit betreft: archeologie, woonruimte, Wet kwaliteitsborging bouw, stedenbouw en planologie en kosten voor de omgevingswet (in totaal € 0,3 mln.)

Niet beïnvloedbaar
Hieronder vallen de kosten voor het volkshuisvestingsfonds (€ 0,6 mln.), de specifieke uitkering regiodeal (€ 0,6 mln.), de kapitaallasten stedelijke herstructurering (€ 0,3 mln.) en de dubieuze debiteuren omgevingsvergunningen (€ 0,1 mln.)