Lokale heffingen

Onder de rechten (ook wel retributies genoemd) vallen de Begraafrechten, Leges, Marktgelden, Vermakelijkhedenretributie Zaanse Schans en het Zeehavengeld. De bestemmingsheffingen zijn de Afvalstoffen- en de Rioolheffing. Voor de rechten en bestemmingsheffingen mag maximaal 100% aan begrote kosten worden verhaald. Alleen de Vermakelijkhedenretributie is niet begrensd tot een maximum van 100% kostenverhaal en mag enigszins een overschrijding laten zien.

Afvalstoffenheffing
In 2026 is het tarief Afvalstoffenheffing met 2,1% verhoogt ten opzichte van 2025, hierdoor bleef de lastenstijging voor inwoners beperkt. De minimale tariefverhoging was incidenteel mogelijk door inzet van de egalisatievoorziening. Deze onttrekking kan niet structureel worden volgehouden en leidt nu tot een hogere tariefstijging in 2027.
Door het tarief voor 2027 te verhogen met 10,2%, wordt de voorziening op een voldoende niveau behouden, maar neemt niet verder toe in 2027. In de opvolgende jaren neemt de voorziening verder toe, wat ingezet kan worden ter demping van toekomstig te verwachten tariefstijgingen.

Verdeling van kosten en dekking volgens model:

Tabel 3.1.6 Verdeling van kosten en dekking volgens model
Bedragen x € 1.000

* kostendekkendheid is inclusief opbrengsten derden die niet in dit dekkingsmodel zijn opgenomen. Als gevolg hiervan een geringe rekenkundige afwijking

Begraafrechten
Na indexering van de kosten als gevolg van prijsstijgingen en bijstelling van de inkomsten, is in 2027 sprake van kostendekkendheid bij een indexering van 2,1%.
Verdeling van kosten en dekking volgens model:

Tabel 3.1.7 Verdeling van kosten en dekking volgens model
Bedragen x € 1.000

BIZ-heffing Stadshart Zaanstad
De Wet op de Bedrijveninvesteringszones (Wet op de BIZ) maakt het mogelijk om in een aangewezen zone alle gebruikers van niet-woningen (zoals winkels, horeca en bedrijven) te laten bijdragen aan gezamenlijke activiteiten die ondernemers wenselijk achten. De bijdrage wordt geheven van de gebruiker van de niet-woning op basis van de WOZ-waarde. Als een pand niet in gebruik is, betaalt de eigenaar. Een BIZ is daarmee een wettelijk instrument voor en door ondernemers, waarmee alle ondernemers gezamenlijk investeren in de kwaliteit van hun omgeving en zo een bijdrage leveren aan de economische ontwikkeling van het gebied.
De raad heeft bij besluit 2018/18177 in 2018 de BIZ-verordening voor het Stadshart Zaandam vastgesteld voor de periode 2019–2023. Op verzoek van Stichting Stadshart Zaandam is deze verlengd voor de periode 2024–2028 (raadsbesluit z7846985/d283). Na een positieve draagvlakmeting is de nieuwe verordening op 1 januari 2024 voor de duur van 5 jaren in werking getreden.
In de begroting is een reservering opgenomen: de geraamde bruto-opbrengst van de BIZ-heffing. Hierop worden de geraamde kosten voor heffing en invordering mindering gebracht. Het overgebleven bedrag wordt als subsidie aan het BIZ-bestuur uitgekeerd. Deze subsidie kan worden aangewend voor investeringen binnen het aangewezen gebied (de BIZ-zone). Deze investeringen zijn aanvullend op de werkzaamheden die de gemeente verricht.

Leges
De Leges Verordening bestaat uit drie hoofdstukken; hoofdstuk 1 t/m 3. Binnen hoofdstuk 1 en 2 is kruissubsidiëring mogelijk en mag de opbrengst maximaal 100% kostendekkend zijn. Voor hoofdstuk 3 geldt een kostendekkendheid van 100% binnen de paragraaf.

Hoofdstuk 1
De producten in dit hoofdstuk bestaan voor 95% uit diensten die geleverd worden aan individuele inwoners zoals informatie uit het gemeentearchief, paspoorten, identiteitskaarten, rijbewijzen en huwelijksvoltrekkingen. Ongeveer 5% van de diensten wordt geleverd aan (kleine) ondernemers, zoals standplaatsen en vergunningen Winkeltijdenwet.
De Leges voor paspoorten, rijbewijzen, verklaringen omtrent het gedrag en uittreksels Burgerlijke Stand zijn door het Rijk gemaximeerd (ca. 90% van de dienstverlening binnen dit hoofdstuk). Er is uitgegaan van de maximale toerekening van kosten aan de producten (inclusief compensabele btw 21%).
Verdeling van kosten en dekking volgens model:

Tabel 3.1.8 Verdeling van kosten en dekking volgens model
Bedragen x € 1.000

Hoofdstuk 2
De producten binnen dit hoofdstuk betreffen met name de dienstverlening voor het verlenen van omgevingsvergunningen op het gebied van (ver)bouwen (bijna 95%) waaronder het verbouwen van monumenten. Daarnaast betreft het vergunningaanvragen voor o.a. het uitvoeren van werkzaamheden, het gebruiken van gronden en bouwwerken in strijd met het omgevingsplan, het maken van een inrit en het kappen van bomen.
Bij de tariefberekening voor 2027 is conform kaderstelling raad uitgegaan van maximale kostendekkendheid. Dit heeft tot gevolg dat de tarieven ongeveer 3% stijgen. Hierdoor neemt de kostendekkendheid van hoofdstuk 2 toe van 99,9% naar 100%. Bij het bepalen van de aantallen en tijdsbesteding is uitgegaan van de ervaringen in 2025.

Verdeling van kosten en dekking volgens model:

Tabel 3.1.9 Verdeling van kosten en dekking volgens model

Bedragen x € 1.000

Verder uitstel Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb)

De Wkb voor verbouwactiviteiten is tot nader order uitgesteld. De berichtgeving hierover wordt gevolgd.

Hoofdstuk 3

Binnen dit hoofdstuk worden vrijwel alle diensten geleverd aan (kleine) ondernemers zoals
Horeca-exploitatievergunningen en evenementenvergunningen (buurtfeesten, kleine braderieën, Dam-tot-Dam-loop, Zaanregatta, Koningsdag, muziekfestivals e.d.).

Bij de tariefberekening voor 2027 is conform kaderstelling raad uitgegaan van maximale kostendekkendheid.

Verdeling van kosten en dekking volgens model:

Tabel 3.1.10 Verdeling van kosten en dekking volgens model

Bedragen x € 1.000

Marktgelden
Voor kostendekkende tariefstelling dient het tarief per m² marktkraam met 15,1% verhoogd te worden naar € 0,84 (2026: € 0,73). De tariefstijging wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door het wegvallen van incidentele dekking in 2026 van € 25.000 (kostendekking 87,7%). Voor 2027 zijn opnieuw incidenteel extra middelen opgenomen (€ 30.000) om het tarief gelijk te houden aan 2026 ad. € 0,73, tegen een kostendekking van 76,3%.
Verdeling van kosten en dekking volgens model:

Tabel 3.1.11 Verdeling van kosten en dekking volgens model

Bedragen x € 1.000

Rioolheffing
Het tarief voor rioolheffing wordt, volgens de reguliere prijsindex, verhoogd met 2,1%. Om het tarief niet met meer dan deze index te laten stijgen, wordt een korting vanuit de egalisatievoorziening op het tarief gegeven.
Verdeling van kosten en dekking volgens model:

Tabel 3.1.12 Verdeling van kosten en dekking volgens model
Bedragen x € 1.000

* exclusief rijksuitkering slappe bodem

In 2014 heeft het Rijk de gemeenten met hogere onderhoudslasten als gevolg van een ‘slappe bodem’ (veengrond) financieel gecompenseerd. Zaanstad ontvangt hiervoor jaarlijks € 587.000 via de Algemene Uitkering. Deze uitkering wordt gebruikt voor de dekking van het rioolbeheer.

Vermakelijkhedenretributie Zaanse Schans
De Vermakelijkhedenretributie Zaanse Schans (verder: VMR) is een recht of retributie, die wordt geheven van degenen (erfgoedpartijen) die een betaalde vermakelijkheid bieden op/vanuit de Zaanse Schans. De VMR heeft als doel om de kosten te dekken die de gemeente maakt vanwege het bestaan van de Zaanse Schans.
Het tarief wordt jaarlijks vastgesteld o.b.v. de geprognotiseerde kosten en opbrengsten (bezoekersaantal x tarief). Het aantal bezoekers is na de Corona jaren fors toegenomen. De belastingaangiften over 2025 laten echter een lager aantal betalende bezoekers zien van 525.000.
De te verwachte kosten voor 2027 zijn begroot op € 0,62 mln. Het tarief voor 2027 wordt gelijk gehouden aan dat van 2026: € 0,55 per betalende bezoeker. Het tekort van € 0,33 mln. wordt incidenteel gedekt uit de algemene middelen waarbij de storting aan de egalisatiereserve wordt verlaagd.

Wielklemmen/wegslepen
Zaanstad handhaaft fiscaal rechtelijk op voertuigeigenaren die niet betalen, door middel van een naheffingsaanslag. Met ingang van 2020 wordt gebruik gemaakt van de wielklem (2019/15590). Op grond van artikel 235 eerste lid Gemeentewet kan een voertuig worden geklemd en weggesleept bij:

1. Het niet voldoen van Parkeerbelasting door een niet-Nederlandse kentekenhouder afkomstig uit landen die geen persoonsgegevens met Nederland uitwisselen;  
2. Bij constatering van voertuigen waarvoor 5 of meer niet-betaalde naheffingsaanslagen zijn opgelegd.

De tarieven zijn een vergoeding van kosten. Het tarief wielklem daalt met 19,5% naar € 293,75 in 2027 (2026: € 364,80). Dit komt door een bijstelling van het verwachte aantal opgelegde wielklemmen. Het tarief voor het wegslepen van een voertuig stijgt met 14,7% naar € 495,40 in 2027 (2026: € 431,70). Dit komt door nieuwe contractafspraken met het externe wegsleepbedrijf.

Tabel 3.1.13 Verdeling van kosten en dekking volgens model
Bedragen x € 1.000

Zeehavengeld

Gemeente Zaanstad stemt op basis van Europese regelgeving (anti-concurrentiebeding ten aanzien van andere lidstaten), jaarlijks de tarieven af op die van de gemeente Amsterdam. De tarieven van Amsterdam worden pas in januari bekend. De tariefstelling van de Zaanse Verordening Zeehavengeld wordt hierdoor - zoals elk jaar - later aan de raad voorgelegd. Voor de begroting 2027 is uitgegaan van het indexeringspercentage van 2,1%.